Apple TV 'Silo' en 'the greater good'

Ik keek onlangs de Apple TV serie 'Silo', en mij trof daarin de overtuigende manier waarop de druk werd uitgebeeld die kan worden uitgeoefend op mensen om ze iets ve
rschrikkelijks te laten doen zodat iets ergers daardoor wordt voorkomen. In het 'universum' van Silo is dat meest erge de "safeguard", de complete uitroeiing van alles en iedereen in een silo-leefgemeenschap.

Om een dergelijke "safeguard" te voorkomen, moet een leider van een silo wel eens een drastische maatregel nemen - een moord op deze of gene, ook als dat een geliefde betreft. Als met die ene moord de dood van tienduizend mensen wordt voorkomen, dan lijkt dat redelijk. De balans wordt ook nog extremer gesteld in de serie; twee- of drieduizend doden zijn nog steeds te prefereren als daarmee het leven en het voortbestaan van de silo wordt gewaarborgd.

Als kijker voel je aan dat met een dergelijke redenering iets niet klopt. En tegelijk snap je de overwegingen. De personen die een dergelijke beslissing moeten nemen, komen minder verdorven over zodra je weet voor wat voor dilemma's ze zijn gesteld.

Hoe dan ook is er sprake van niveau's in verdorvenheid. Wat het precieze masterplan is, dat is op dit moment nog niet volledig onthuld. Maar wel dat het geen enkele rekening houdt met mensenslevens; de mensen in de silo's zijn 'zaden', totaal geinstrumentaliseerd voor een idee over de ideale wereld van een genius met teveel geld zodat hij een atoombom kan gebruiken voor de verwerkelijking van dat idee.

In de toplaag is het 'kwaad' dus helder te definieren. Het spannende gebeurt in de laag die van deze top wel de instructies en de dreigementen krijgt, maar niet alle contextinformatie. Voor hen is dit het klassieke filosofische dilemma van de trolley. Silo geeft gevoelsmatig een antwoord op dit probleem; dat het niet juist is de enkeling onvrijwillig op te offeren voor de gemeenschap. Dat daarmee iets fundamenteel menselijks verloren gaat.

En dat terwijl de rekensom vrij eenvoudig is, zoals utilitaristen zullen stellen. En zo acteren de leiders - Bernard, en later Camille - ook. Het is niet leuk, maar het is logisch, het is het beste. De gemeenschap gaat daarmee vóór het individu, maar de meeste individuen profiteren daar ook van.

De vraag is echter wat de plaats van 'menswaardigheid' hier is. Het is de kracht van de serie dat dit probleem heel zichtbaar wordt gemaakt. En dat er uiteindelijk wel afstand móét worden genomen van dit utilitaristisch denken, zonder de garantie dat de balans in doden versus levenden gunstiger zal uitslaan. Er worden meer risico's genomen, omdat men niet langer tevreden is met de eenvoudige rekensom. Het lijkt menswaardiger te zijn om desnoods met zijn allen eervol ten onder te gaan, dan om te blijven leven door een logisch beredeneerde beslissing die alleen ánderen het leven kostte.

Ik had het gevoel dat de serie hiermee aan het mysterie raakte van wat het betekent om 'mens' te zijn, en dat elk mens een intrinsieke waarde heeft - iets wat ik zelf uit Genesis 1:27 haal, de mens is gemaakt naar het beeld van God. Voor de gemeenschap geldt niet ongekwalificeerd dat die 'meer is dan de som der delen'. Dat betekent niet dat de gemeenschap onbelangrijk is en dat we naar een hyperindividuele samenleving moeten streven, maar wel dat de gemeenschap slechts dan floreert als het de individuele mens als beelddrager van God wordt erkend en gerespecteerd. Die mens kan zich dan nog steeds ten dienste stellen (of zelfs opofferen) voor de gemeenschap. Maar nooit als instrument in handen van anderen.