Posts tonen met het label Meditatie. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Meditatie. Alle posts tonen

zaterdag 2 september 2023

Het Water van Psalm 42

Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen, alzo schreeuwt mijn ziel tot U, o God; mijn ziel dorst naar God…

Psalm 42

Er zijn weinig vergelijkingen zo sterk als deze in Psalm 42, waar de dichter zijn verlangen naar God op hetzelfde niveau zet als dat van een dorstig hert dat zou sterven als het niet op tijd water vindt. Maar het is opvallend dat de dorst van de dichter in Psalm 42 (en 43) niet wordt weggenomen. Steeds weer klinkt de oproep wat buigt gij u neder, o mijn ziel? … Hoop op God …, waarmee Psalm 42 uiteindelijk afsluit.

Het hert heeft het water nog niet gevonden, maar wél de moed om door te blijven zoeken. En het lijkt erop dat die hoopvolle verwachting de dorst toch een beetje lest.

Intussen gebeurt er van alles in Psalm 42, en onderweg vindt de dichter twee waterbronnen die hem uiteindelijk niet kunnen helpen.

De eerste bron is zijn eigen tranen - (Ps. 42:4). De tweede bron is de watervloed (Ps. 42:8), notabene van God Zélf afkomstig. Maar beide bronnen voldoen niet.

Het eigen verdriet van Ps. 42:4-5 onder ogen zien helpt de dichter om het probleem te erkennen dat hij heeft. Maar het drinken van de eigen tranen mag niet leiden tot een overmaat aan zelfbeklag of een verzinken in pessimisme. Die verleiding is er wel, om tevreden te zijn met je eigen zwartgalligheid, je gemis, het feit dat je tekort wordt gedaan.

Maar verlossen doet het niet.

Dan merkt de psalmdichter de aanwezigheid van God op in het berggebied in Ps. 42:7-8, waar het water met geweld de diepte in stort. Water, ja, eindelijk water! Maar het verbrijzelt de dichter, dat water van God laat hem verdrinken. God spreekt, maar de dichter is niet in staat, is te zwak om het Godswoord te ontvangen. De paradoxale overvloed aan levensreddend water wordt in deze verzen een oordeel van God, een straf.

En verlossen doet het niet.

De dichter kan zichzelf niet redden, en zijn ontmoeting met God toont hem de afstand als een afgrond zo groot tussen hem en zijn Maker. De watervloed zou zijn dorst voor eeuwig moeten kunnen lessen, maar hij kan het niet tot zich nemen.

En zo blijft de dorst naar God, getemperd slechts door de hoop, op de lof die nu nog niet, maar ééns wel - en daardoor tóch ook nú - zal klinken. Een verlossingslied in de nacht.

 

woensdag 15 juni 2022

Israël en het Koninkrijk

De vraag

Heere, zult U in deze tijd voor Israël het Koninkrijk weer herstellen? - Handelingen 1:6b

We vinden deze vraag direct in het begin van het boek Handelingen. Een aantal jaren zijn voorbij gegaan waarin Jezus Zijn discipelen onderwees over het Koninkrijk van God. En nu, op de valreep van de hemelvaart, stellen ze deze laatste vraag. Ze vragen niet wat het Koninkrijk is, of waar het op lijkt, maar ze vragen wanneer het Koninkrijk zal komen. Immers, Jezus is in het vlees gekomen, heeft geleden aan het kruis en overwon tenslotte de dood door Zijn opstanding. Wat kan er nog tussen de komst van het Koninkrijk in liggen?

De vraag van de discipelen wordt door uitleggers verschillend beoordeeld. Er zijn er die de discipelen veroordelen, omdat ze blijkbaar nog steeds een aardse verwachting hebben van de komst van de Messias, en hopen op de verjaging van de Romeinen. Aan de andere kant zijn er uitleggers die benadrukken dat het wel erg vreemd zou zijn wanneer de discipelen veertig dagen na de opstanding van Jezus nog steeds een verkeerd beeld hadden van het karakter van het komende Koninkrijk. Wanneer we de eerste verzen van Handelingen lezen tot aan deze vraag, dan is een voor-de-hand liggende gedachte dat Jezus blijkbaar nog vrij recent gesproken heeft over Israël en het Koninkrijk, en dat de discipelen niet meer of minder willen weten dan wanneer dit zal komen.

Bij beide interpretaties zijn kanttekeningen te plaatsen. Zo is het opmerkelijk dat Jezus’ antwoord alleen betrekking heeft op het tijdsaspect; waarmee Hij impliciet lijkt te erkennen dat er inderdaad ooit een Koninkrijk zal worden opgericht in Israël. Aan de andere kant is het minstens zo opmerkelijk dat de uitleg van het ‘Koninkrijk van God’ in de Evangelieën sterk focust op het geestelijke aspect en helemaal niet op een aards rijk met bijkomend wapengekletter.


De aard van het Koninkrijk

Dat brengt ons bij de vraag wat het Koninkrijk van God nu eigenlijk inhoudt. In het kort zouden we kunnen zeggen dat het Koninkrijk van God dáár gevonden wordt waar God het voor het zeggen heeft. De beden "Uw Koninkrijk kome" en "Uw wil geschiede" uit het Onze Vader zijn ten diepste synoniem, waar Gods wil gedaan wordt, is Zijn Koninkrijk gevestigd.

Dit hoeft niet persé gebonden te zijn aan een aards koninkrijk. Een aards rijk is hooguit een verschijningsvorm van het Koninkrijk Gods, een eenvoudige zendingsgemeenschap kan dichter bij de essentie van het Godsrijk komen dan enige officiële regeringsvorm. Tussen het rijk van God en het rijk van de wereld is een strijd gaande om de heerschappij over de menselijke ziel, een geestelijke strijd, en toch is het Koninkrijk van God ook voluit aards. Want die strijd manifesteert zich zichtbaar en tastbaar in het hier-en-nu.

Het is belangrijk die verhouding tussen de geestelijke kant van het Koninkrijk van God en de uiterlijke verschijning ervan helder te hebben. Als Gods Koninkrijk groeit, dan gebeurt dat vanuit het verborgene, het geestelijke. Maar dit geestelijke komt openbaar. Wat we dus zien van Gods Koninkrijk om ons heen is altijd geworteld in een verborgen, geestelijk leven. Zien we uit naar groei, naar méér invloed van het Koninkrijk in deze wereld, dan moeten we beginnen met dat innerlijke, verborgen leven. Het hárt moet worden geraakt, de daden zullen volgen.

Draaien we dit om, en zouden we bijvoorbeeld denken dat eerst Jezus terug moet komen om een duizend-jarig rijk te stichten, zodat Hij dan als machtige Koning in staat zal zijn om te heersen over de aarde, dan denken we in dezelfde termen als waarin de wereld denkt - je hebt macht nodig om je doel te bereiken. Nee, het Koninkrijk van God begint niet met een aards rijk, het begint als een klein, ontkiemend zaadje dat uiteindelijk zal leiden tot een groot bos. 


Het Koninkrijk en Handelingen

Terug naar het boek Handelingen, waar de discipelen vragen of het Koninkrijk nu spoedig zal worden opgericht in Israël. Het antwoord van Jezus lijkt alleen betrekking te hebben op het moment van de oprichting van het Koninkrijk. Letten we echter ook op het literaire aspect van het boek Handelingen, dan valt op dat deze vraag helemaal aan het begin staat en daardoor een extra gewicht krijgt. Het zou wel eens de centrale vraag kunnen zijn; waarbij de rest van het boek Handelingen het antwoord vormt.

Áls het boek zelf het antwoord is, wat zegt dat ons dan? Dat het Koninkrijk inderdaad begint in Israël, in Jeruzalem, maar dat de rol van Israël als uitverkoren volk, land en staat gaandeweg afneemt. Andere plaatsen komen op de voorgrond, en aan het eind komt alle focus op Rome te liggen. En het is een terugkerend refrein in Handelingen: eerst wordt het evangelie aan de Joden gebracht, maar na hun afwijzing gaat de deur voor de heidenen open. En dat proces lijkt ook steeds sneller te gaan. Aanvankelijk, direct na de uitstorting van de Heilige Geest, ligt de nadruk op Jeruzalem, op de tempel, op de reactie van de Joodse leiders. En heel moeizaam komt met Cornelius de eerste heiden in beeld. Maar na de bekering van Paulus gaat het sneller en sneller. Steeds krijgen de Joodse gemeenschappen het voorrecht om het eerst het evangelie te horen, maar het boek Handelingen wekt de indruk dat Israël en het Joodse volk over het algemeen geen behoefte hebben aan het Koninkrijk van God.

Op basis van Handelingen als literair werk kan de conclusie getrokken worden dat de discipelen een onjuiste verwachting hadden van het Koninkrijk van God. Handelingen laat ons ook zien wat de aard is van het Koninkrijk: het is een machtig rijk, maar in zwakheid. Het Koninkrijk is geworteld in het Joodse Jeruzalem, maar heeft zeggenschap van zee tot zee. Christus is in dit Rijk de Koning, maar hij regeert door de gelovigen heen die in de Kerk Zijn lichaam zijn. Het is een aards rijk, zichtbaar en tastbaar in het hier-en-nu, aards, maar niet werelds. In het verborgene zet het de wereldse verhoudingen op zijn kop.


Onvervulde beloften?

Als Handelingen in feite negatief antwoordt op de vraag of er nog eens een aards en messiaans rijk zal worden gevestigd in Israël, hoe moeten we dan al de beloften in het Oude Testament lezen over het herstel van het Davidische rijk? Ligt er nog niet een schat aan beloften op vervulling te wachten?

De vraag is in hoe we in dit licht de komst van Jezus Christus in het vlees zien. Wanneer we zeggen dat bepaalde beloften nog op hun vervulling wachten, doen we dan niet tekort aan Christus' komst? Heeft Jezus misschien niet alleen de wet van Mozes vervuld, maar ook alle profetieën? Kan er nog een ánder soort vervulling verlangd worden, nu God Zelf onder de mensen wilde zijn?

De profetieën spreken in aardse termen over een komend koninkrijk. De komst van het Koninkrijk Gods is echter veel groter, heerlijker en dieper dan enig aards koninkrijk ooit kon zijn. Ja, Gods Koninkrijk is ook zichtbaar op aarde, maar is er tegelijkertijd niet aan gebonden. Wanneer we toch denken dat de profetieën nog op een puur aardse vervulling wachten, is het alsof we een briefje van honderd euro weigeren omdat ons tien cent was beloofd. Vergeleken met Christus, de Zon der gerechtigheid zijn de beloften zwak flonkerende sterren.

Het is daarom een goede grondhouding om alle Oud-Testamentische beloften als vervuld te zien in Christus en Zijn Kerk. Dit is ook de toon van Handelingen, bijvoorbeeld in hoofdstuk 15:16,17 waar een profetie van Amos wordt aangehaald over de 'vervallen hut van David' die zal worden hersteld.

Deze interpretatiesleutel brengt zeker spanning met zich mee, maar ook weer niet méér dan andere interpretatiesleutels. En deze manier van lezen past bij het geheel van het Nieuwe Testament. Bovendien, wanneer we ook Openbaring op die manier lezen bewaart het ons voor allerlei speculaties waarvan de geschiedenis ons leert dat ze zelden waardevast blijven. In plaats daarvan richt het onze blik op datgene wat er werkelijk toe doet: het verlossende werk van Christus voor deze wereld, door middel van Zijn gemeente.


Romeinen 9-11

Heeft het volk Israël daarmee afgedaan? Op basis van wat we tot dusver hebben gelezen en gezien zouden we die conclusie haast wel kunnen trekken. En het is tegelijk duidelijk dat Israël als natie dit volledig aan zichzelf te wijten heeft; God is geen enkel ander volk zó nabij gekomen als Israël ten tijde van Christus' omwandeling. Wat zal God nog meer aan Zijn wijngaard kunnen doen?

Er wordt nog wel eens vergeten dat er naast beloften ook talloze bedreigingen in de Oud-Testamentische profeten staan. En ook hier geldt weer dat we nooit te groot kunnen denken van de incarnatie van Jezus Christus. Het feit dat Hij door Zijn eigen Israël verworpen werd, is het ergste dat er in de geschiedenis van dit volk is gebeurd. Ja, het is goed om te erkennen dat we als heidenen het er zeker niet beter van af hadden gebracht. Maar laten we nooit bagatelliseren wat er aan het begin van onze jaartelling gebeurde, het positieve niet, en het negatieve niet.

Israël heeft het dus zondermeer verdiend dat God het zou verwerpen. In de honderden jaren geschiedenis die volgden op Christus' komst in het vlees heeft het er ook erg op geleken dat dit uitverkoren volk Gods gunst had verspeeld. De vraag is of heidenchristenen zich dat zouden moeten aantrekken. Het lijkt niet zoveel uit te maken, dat kleine volk ten opzichte van die wereldwijde Kerk. Die paar miljoen worden niet snel gemist in die miljarden.

Het is Paulus, de heidenapostel bij uitstek, die dit als groot probleem benoemt. Zo groot, dat hij notabene zijn eigen zaligheid er wel voor over had. Maar waarom is dit voor hem zo cruciaal, in de hoofdstukken 9 tot en met 11 van de Romeinenbrief? Zo zelfs, dat zijn hartzeer een smeekgebed wordt dat vervolgens uitmondt in een profetisch vergezicht?

John Piper heeft in zijn lange serie over de Romeinenbrief hoofdstuk 9-11 in hun context geplaatst. Paulus schrijft primair aan heidenen, en toont hoe het Gods genade is die hen redt. Dat wat God belooft ook gebéúrt en niet afhangt van onze inspanningen. Maar klopt dat wel? Is God wel daartoe in staat, als het blijkbaar niet lukt om Zijn volk Israël te redden? Als Israël door zijn eigen zondige natuur zich uit Gods greep weet te worstelen, wie garandeert dan de redding van de heidenen - die minstens net zo erg zijn?

Daarom is de redding van het volk Israël van belang. Nu lezen we opnieuw het antwoord dat Jezus gaf aan de discipelen in Handelingen 1:6-7: "Heere, zult U in deze tijd voor Israël het Koninkrijk weer herstellen? En Hij zei tegen hen: Het komt u niet toe de tijden of gelegenheden te weten die de Vader in Zijn eigen macht gesteld heeft..."

Ja, in Christus' antwoord ligt een geheim verborgen. Het Koninkrijk zál voor Israël worden opgericht; omdat God de Almachtige is. Wanneer, en vooral hóé dit zal gebeuren is niet aan ons. Er is geen reden om te denken dat het een ánder Koninkrijk zal zijn dan het Koninkrijk Gods zoals we dat nu in de wereldwijde Kerk zien en ervaren. Geen Koninkrijk met uiterlijk vertoon of met aardse macht, het Koninkrijk zal in Israël worden opgericht in de Joden die het mosterdzaadje van het geloof in Jezus in hun hart laten groeien. Het is zeker mogelijk dat dat ook gevolgen heeft voor de manier waarop het land wordt geleid, maar dat kan nooit meer dan bijkomend gevolg zijn.

Wij - als heidenen - hoeven God dit alles niet voor te rekenen of voor Hem uit te lopen. Laten we tegelijkertijd ook geen struikelblok zijn, zoals dat in de afgelopen tweeduizend jaar maar te vaak is gebeurd. Laten we ons richten op wat Jezus voor ons deed, en doet; en zo het Koninkrijk van God zoeken. 

Al het andere zal ons dan toegeworpen worden.

vrijdag 3 juni 2022

Tot aan het uiterste van de aarde

... en u zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als in heel Judea en Samaria en tot aan het uiterste van de aarde. - Handelingen 1:8


In Handelingen 1 vinden we het laatste gesprek van Jezus met Zijn discipelen; en Zijn laatste bevel aan hen is dat ze moeten wachten. Wachten in het gevaarlijke Jeruzalem totdat de Geest komt.


Hoe lang ze moeten wachten, dat vragen de discipelen niet; ze vertrouwen Jezus. Hun vraag gaat over het Koninkrijk van God, waar Jezus tijdens Zijn omwandeling zo vaak over had gesproken. Zal dat Koninkrijk nu worden opgericht? In en voor Israel?


Uit de vraag van de discipelen blijkt dat ze het Koninkrijk van God niet vergeestelijken, maar er een concrete voorstelling van hadden in tijd en plaats - een koninkrijk in Israel, en het liefst vandaag nog.


Jezus vergeestelijkt het Koninkrijk van God evenmin. Hij geeft de discipelen een concrete opdracht: getuigen van Hem. In Jeruzalem, Judea, en vervolgens van Samaria tot het "uiterste der aarde". Want Gods Koninkrijk vindt plaats in het hier-en-nu, onder mensen van vlees en bloed; in steden en dorpen. Ja, een wereldwijd koninkrijk met wortels in Jeruzalem - tot aan het uiterste van de wereld.


Dat uiterste heeft allereerst betrekking op het feit dat héél de wereld, alle plaatsen, bereikt moeten worden. Van de friese stammen tot de Papoea's. Maar de term is dubbelzinnig, het griekse eschatos kan ook "uiterste" in de zin van tijd betekenen. Denk aan eschatologie, de leer der laatste dingen. Dus: de discipelen zullen getuigen; in Jeruzalem en de hele wereld, tot aan het einde van de wereld. Tot de jongste dag, zogezegd.


De Kerk heeft dus een altijd-durende taak in deze wereld. Het lot van de Kerk is verbonden met het lot van de wereld - ze is waar de wereld is, van miljoenensteden tot de verst afgelegen nederzetting, ze deelt in alle voorspoed en ellende. Ze lijdt mee met de wereld, en probeert door haar mede-lijden de pijn van de wereld te verlichten. Ze neemt de pijn van de wereld als een kruis op haar schouders - volgster van Christus die ze is.


We kennen de uitdrukking: de christen is wel ín de wereld, maar niet ván de wereld. Hiermee wordt benadrukt dat de christen in deze wereld geen "blijvende stad" heeft, dat zijn vaderland in de hemel ligt. Dat is bijbels. Hoe dit uitgewerkt wordt, zien we in het leven van Christus.


Het "ín de wereld zijn, maar niet ván de wereld" betekent niet dat christenen hier met een soort teflon-laag leven, of in complete isolatie. Het "in" de wereld mag niet verglijden naar een soort "bij" de wereld; het is echt ín, zoals Jezus ook werkelijk "in" het vlees gekomen is. Daarmee kan het christelijk leven geen geïsoleerd tijd-uitzitten zijn, een vanaf de zijlijn toekijken hoe de wereld naar haar einde gaat. 


Nee, in plaats daarvan brengt de Kerk het koninkrijk der hemelen naar de wereld. De Kerk - als lichaam van Christus - is de zichtbare gestalte van dat koninkrijk, en vormt een scherp contrast met het rijk van de wereld. 


Terwijl de Kerk hier strijdt om het Godsrijk te vergroten, blikt ze omhoog - en bidt ze om de spoedige komst van haar Hoofd, Jezus Christus. Want het "ten dele" van nu moet een "ten volle" worden. Ooit zal het werk gereed zijn, zal de zorgvuldig gezaaide oogst worden binnengehaald. Zover is het echter nog niet. De Kerk ploegt en zaait op de wereldakker, gewetensvol, wetend dat de zaligheid van de wereld in haar handen is gelegd. Ze zal niet rusten tot de laatste is bereikt, tot hét laatste is bereikt.


Hadden de discipelen een juist beeld van het komende koninkrijk? Hoe dan ook zet Jezus' antwoord hen op het juiste spoor - niet dat van een koninkrijk gericht op aardse macht, maar het koninkrijk van de schat in de akker; van de parel van grote waarde en van de tarwe en het onkruid. Terwijl ze haar hoofd opheft en hoop heeft voor de toekomst, werkt de Kerk in deze wereld.


maandag 18 april 2022

God in Sodom

Welvaart

Het verhaal van Lot is één van de meest tragische verhalen uit de Bijbel. Lot, de vaderloze, trekt met de vader van alle gelovigen naar Kanaän. Aanvankelijk gaat het hem voor de wind. We lezen dat hij veel vee en knechten heeft. Genesis beschrijft Lot en Abram bijna als gelijken, Abram heeft het over 'broeders'. Allebei rijk en machtig, té rijk om bij elkaar te blijven.

Dan stelt Abram voor om te splitsen. Lot mag kiezen; voor Lot is aardse welvaart belangrijk en het is duidelijk waar de voorspoed te vinden is: de vlakte van Sodom. Die vlakte is letterlijk paradijselijk, en zo goed als een klein-Egypte. Lot heeft een uitstekend zakelijk inzicht, hij begrijpt dat dáár zijn materiële belangen veilig zijn. Voor Abram aan de andere kant staat niet de materiële voorspoed voorop, maar het verbond van God. Daarom is het ook geen probleem dat Lot het beste neemt; Abram wacht rustig op wat Gód geeft.

Heeft Lot geen oog voor de geestelijke kant van de zaak? Dat is onwaarschijnlijk - immers, we weten uit 2 Petrus 2 dat hij 'zijn rechtvaardige ziel kwelde' en dat hij op de hoogte was van de mores in Sodom. Maar de materiële kant stond op de eerste plaats; de geestelijke kant moest volgen en er desnoods onder lijden.

We lezen geen directe veroordeling van Lots keuze. Wat hij vervolgens meemaakt rond en in Sodom moet voor ons genoeg zijn om zélf een oordeel te vellen.

Lot slaat zijn tenten op tot bij Sodom. Hij is een buitenstaander, kan nog niet worden gerekend tot de inwoners. Later lezen we echter dat hij in Sodom woont, binnen de muren. Hij wil dan ook familiebanden aangaan met de mannen van Sodom door zijn dochters te laten verloven met jongens uit de stad.

We kunnen zeggen dat hoe dichter Lot bij Sodom komt, hoe meer er van Sodom in Lot en zijn gezin komt. Hoe ver dat gaat blijkt uit de manier waarop Lot zijn dochters waardeerde, namelijk, als lustobjecten. De engelen weerhielden hem ervan zijn dochters over te geven om verkracht te worden - maar later doen de dochters met Lot zélf wat hij eerder de Sodomieten voorstelde. Ook het feit dat Lots vrouw op hun vlucht achteromkeek bewijst hoe diep het materiële was ingesleten in het gezin.

Toch hoort Lot nooit écht bij Sodom. Hij kwelde er zijn ziel, lezen we. De Sodomieten voelden dat heel goed aan en wantrouwden hem.


Wakeup-call

We kunnen de oorlog van de koningen tegen de steden rond Sodom lezen als de ultieme wakeup-call voor Lot. Immers, zijn spullen blijken helemaal niet veilig te zijn en zomaar in de handen van rovers te kunnen vallen. En dat niet alleen, zijn leven loopt gevaar.

Zelfs als Abram de overwinning behaalt is Lot niet zomaar zeker van zijn welvaart; het is Abram die daarover beslist. In het gesprek tussen Abram en de koning van Sodom over de spullen wordt Lot niet eens genoemd. Lot valt inmiddels geheel onder het bestuur en de verantwoordelijkheid van Sodoms koning.

We weten alleen dat Lot ook na deze traumatische ervaring gewoon bleef wonen in Sodom. Tot het moment dat hij onder dwang wordt meegevoerd door de engelen op de dag van Sodoms ondergang.

Zijn vrouw kan de neiging niet onderdrukken om óm te kijken op hun vlucht. Daarin ligt heel de tragedie van Lot opgesloten, immers, Lot had voor Sodom gekozen vanwege voorspoed en welvaart, en juist dát ging verloren. De eerste keer had God door de hand van Abram zijn leven én zijn spullen gered; nu moest hij al zijn bezittingen achterlaten. In de grotten bij Zoar verloor  hij zelfs zijn eer, angstig in het duister weggekropen met zijn dochters.


Een les

De les die we hieruit kunnen trekken ligt voor de hand. De ondergang van Sodom is een voorafschaduwing van de ondergang van heel de wereld. Hoe meer we - net als Lot - ons heil zoeken in de wereld, hoe meer die wereld ons leven zal beïnvloeden en hoe lastiger het wordt om tegelijk gelovig te blijven. Het sluitstuk is dat de wereld uiteindelijk als één grote, nutteloze zeepbel uitéénspat en wij met de scherven van ons leven overblijven. Dus moeten we niet Lot, maar Abraham als voorbeeld nemen - en Gods verbond op nummer één zetten in plaats van onze welvaart.

Een dergelijke conclusie is helemaal juist, en tóch slechts de helft van het verhaal van Lot in Sodom.


Lot in Sodom

Het is waar: Toen Lot in Sodom kwam, kwam Sodom in Lot. Maar wat betékende het dat Lot in Sodom kwam? Wat betekende het voor Sodom? We kunnen twee dingen noemen.

Allereerst was de aanwezigheid van Lot een getuigenis voor de Sodomieten. Toen de engelen bij hem waren, hield hij de Sodomieten voor dat ze hen geen kwaad mochten doen. Nee, volmáákt was Lot niet, maar er gaapte duidelijk een kloof tussen de moraal van de Sodomieten en die van Lot. Iets later probeerde Lot zijn aanstaande schoonzoons te overtuigen. Die ontvingen daarmee een enorme genade: een waarschuwing en een mogelijkheid tot redding. Het lag niet aan de boodschap of de boodschapper dat ze ervoor kozen de waarschuwing te negeren en om te komen met de andere inwoners van Sodom (die niet gewaarschuwd waren).

Door de komst van Lot in Sodom kwam er iets van het Woord van God en daardoor iets van God Zélf in Sodom. Een zeer zwak en onzeker flakkerend vlammetje in een totale duisternis - dat is geen kleinigheid. Sodom ontving met Lot een voorbeeld en een mogelijkheid tot redding. 

In de tweede plaats had het pure feit van Lots aanwezigheid in Sodom een ongelooflijk grote invloed op de stad, los van wat hij daar deed of zei. Kijk bijvoorbeeld naar het moment dat Abram besluit zijn knechten te verzamelen om de koningen te achtervolgen die Sodom en de andere steden hadden geplunderd. Waarom deed Abram dat?

Hij deed dat vanwege Lot. Met andere woorden, als Lot niet in Sodom was geweest, was het over en uit geweest voor de stad. Dan had de koning van Sodom niet eens meer de gelégenheid gehad om zijn spullen aan Abram aan te bieden. Dankzij Lot kregen ze nog respijt. De laatdunkende manier waarop de Sodomieten later over Lot spreken is in dit licht extra pijnlijk. Ze hebben de wakeup-call van hun wegvoering en ongedachte verlossing duidelijk naast zich neergelegd.

Dan begint het eindspel voor Sodom. God openbaart aan Abraham Zijn gerechtvaardigde plan om het kwaad te gaan straffen. En dan pleit Abraham voor Sodom - nee, niet voor Sodom, maar voor de rechtvaardigen in Sodom. Er is geen twijfel mogelijk dat Lot onder die rechtvaardigen viel, maar de grote vraag is nu: zijn er nog negen anderen? Als die er niet zijn, zou God Sodom kunnen verwoesten - met Lot erbij - zonder Zijn belofte aan Abraham te hoeven breken.

De ándere kant is echter ook waar. Als er naast Lot nog negen ánderen net als hij in die goddeloze stad waren gaan wonen - dan was de stad gespaard. Puur vanwege die tien.

Opnieuw hangt het bestaan van Sodom af van de aanwezigheid van rechtvaardigen. Voor hén bidt Abraham, voor hén geldt Gods belofte. Sodom profiteert ervan, lift er zogezegd op mee.

De engelen komen bij Sodom en ontmoeten daar Lot binnen de muren als een echte Sodomiet. Zo aan de oppervlakte zou je zeggen: Hij hoort er nu helemaal bij. Maar hoe laag Lot in onze ogen ook gezonken is, hij is nog steeds de rechtvaardige in Sodom. En een rechtvaardige heeft de gastvrijheid hoog in het vaandel staan, net als Abraham even tevoren.

Terwijl Lot de engelen in Sodom onderdak wil bieden, willen de engelen op hun beurt Lot zo snel mogelijk de stad uit krijgen. Lot heeft daar niet zoveel zin in, maar de engelen zetten alles op alles om dat voor elkaar te krijgen, tot ze geen andere optie meer hebben dan hem mee te sleuren. 

Waarom deden ze dat eigenlijk? Waarom al die moeite om Lot uit Sodom te krijgen? Het antwoord lijkt voor de hand te liggen, namelijk, om Lot voor de ondergang te bewaren; en dat is ook de suggestie die de engelen wekken om Lot tot haast aan te sporen.

Maar vanuit deze geschiedenis gezien kan de reden ook wel eens zijn geweest dat God Sodom niet kon vernietigen zolang Lot daar woonde. We lezen dat Abraham in zijn pleitrede God voorhoudt dat hij het zich niet kan voorstellen dat de Rechter van de hele aarde rechtvaardigen en onrechtvaardigen zonder onderscheid zou ombrengen. Wat Abraham daar zegt is een diepe waarheid over het karakter van God.

Abraham veronderstelde dat Lot alleen gespaard kon worden als de hele stad gespaard bleef. Het was dus van belang dat er naast Lot nog genoeg andere rechtvaardigen waren om de stad de moeite waard te maken. Maar God zou uiteindelijk de stad zelfs moeten sparen vanwege één rechtvaardige, en daarom moest Lot de stad uit. Zodat zowel Gods rechtvaardig oordeel over Sodom als Gods verlossende genade voor Lot kon worden uitgevoerd.

Uit de pleitrede van Abraham, op zichzelf onvolmaakt, had God de essentie genomen. We lezen in Genesis 19:27 dat Abraham 's morgens ziet dat de stad Sodom is verwoest. Maar de conclusie is niet dat Abrahams gebed onverhoord bleef, in tegendeel: God had aan Abraham gedacht en Lot verlost, lezen we. En dat terwijl Abraham Lot helemaal niet had genoemd.


Nog een les

Het is de moeite waard om eens voor onszelf te bedenken wie van de twee uit deze geschiedenis ons eigen leven het meest tekent: Abraham of Lot. Abrahams keuze is het beeld van een gelovige die afstand houdt van de wereld om hem heen, die het vreemdelingschap daadwerkelijk in de praktijk brengt. Voor wie materiële welvaart niet iets is waar hij zelf naar op zoek gaat; die aanvaart wat hij van God ontvangt - en ook alleen aanvaart wat van God komt.

Lot in Sodom is aan de andere kant een beeld van de gelovige in een goddeloze omgeving, die daarvan de invloeden aan de lijve ervaart en die de dilemma's die dit met zich meebrengt regelmatig als een kwelling voelt drukken. Maar die al die dingen ziet als iets wat bij dit leven hoort, een leven waarin je toch zakelijke keuzes moet maken. Een leven waarin je kansen niet kan laten liggen. Lot is veel actiever en assertiever dan Abraham.

Voor hen die zich meer herkennen in Lot is de les dat de invloed van de cultuur waarin we leven heel groot is, en onze gedachten ongemerkt laat opschuiven. Toen Lot zijn dochters aanbood aan de meute bij de deur dacht hij daarmee iets moreel verhevens te doen. Maar in feite sprak hij de taal van Sodom.

Wat we ook leren van Lot is dat zijn keuze voor Sodom hem uiteindelijk armer maakte dan ooit tevoren, en dat terwijl het hem juist om de welvaart te doen was geweest. Het is de ironie van deze geschiedenis dat het achteraf ook zakelijk een heel slechte keuze was om in Sodom te gaan wonen.

Zou het de geestelijke nakomelingen van Lot vandaag de dag beter vergaan? Wat is de blijvende waarde van onze zakelijke succesjes in de wereld? We kunnen een imperium opbouwen dat generaties lang ná onze dood nog bestaat; we kunnen - naar Psalm 49 - onze naam proberen te vereeuwigen. Het zal allemaal verdwijnen. Lot had een luchtkasteel gebouwd in Sodom, en vandaag worden er nog talloze bij gebouwd. Hoewel Lots aanwezigheid het oordeel over Sodom uitstelde, kwam er geen afstel. Onze aanwezigheid in de wereld zal deze wereld ook niet redden. Mensen kunnen worden gered, maar het wereldse leven zelf niet. Dat zal vergaan en ons eigen aandeel erin ook.

Wat we overhouden is onze ziel, een gekwelde ziel als die van Lot daar weggestopt in de grotten bij Zoar. Lots bezittingen werden niet eens meer genoemd, ze bleken er helemaal niet meer toe te doen. In 2 Petrus 2 wordt Lot drie keer rechtvaardig genoemd; maar al zijn vee en knechten zijn vergeten. Dáár gaat het om, om de rechtvaardigheid van de ziel.

Toen Lot in Sodom kwam, kwam ook God in Sodom. Werkelijk? Als wij eens met de engelen mee zouden wandelen, tot aan de poort van Sodom, en daar Lot te spreken kregen - wat zouden we zeggen?

Zouden we hem Mattheüs 11:23 voorhouden? ...Want als in Sodom de krachten waren gebeurd die in u hebben plaatsgevonden, dan zou het tot op de huidige dag gebleven zijn.

Je hebt er dus niets van terechtgebracht, Lot! Je bent voor je luxeleventje in Sodom gaan wonen en je hebt je ziel en de zielen van je gezin door Sodom laten vergiftigen. Maar wat heb je van Gods genade aan de Sodomieten laten zien? Blijkbaar veel te weinig, want anders hadden ze zich wel bekeerd - dat zegt Jezus toch? Zou dat niet waar zijn dan? Je hebt door je aanwezigheid Sodom uitstel van executie gegeven, meer niet. Ze hebben van je geprofiteerd en dankzij jou hun ellendige leven kunnen verlengen. Maar niemand is dankzij jou onder het oordeel uitgekomen. Heel mooi gezegd, als Lot in Sodom komt, komt ook God in Sodom - maar is dat eigenlijk wel zo? Hebben de Sodomieten wel iets van God gezien in jouw leven, Lot? 

Dat zouden we allemaal kunnen zeggen. Misschien nog terecht ook. Maar ik stel me zo voor dat Lot dan langzaam op zou staan, ons één voor één aan zou kijken met zijn wijsvinger priemend in onze richting.


En U? zou hij zeggen, Wat hebt ú al gedaan - nu u mijn leven als voorbeeld hebt gekregen? Is God komen wonen in uw stad, uw buurt, uw straat - omdat ú er woont?

 

donderdag 10 maart 2022

De zevende Man

Inleiding

Jezus zei tegen haar: Geef Mij te drinken. - Johannes 4:7


Het lijkt bijna een vlucht, die reis van Jezus met Zijn discipelen door Samaria. Een normale Jood deed zoiets niet vrijwillig, en het begin van hoofdstuk 4 maakt duidelijk dat de omstandigheden het noodzakelijk maakten dat Hij uit Judea vertrok. Wat de precieze reden ook was, we treffen Jezus uiteindelijk vermoeid aan bij een waterbron. Vermoeid, dorstig, en dat op het heetste moment van de dag.


Het verzoek van Jezus aan de eenzame vrouw die water komt halen klinkt in eerste instantie dus niet zo vreemd: Geef Mij te drinken. Toch is het goed om even stil te staan bij deze vraag. Want Wie is het, Die hier dorst heeft? Het is Jezus, van Wie Johannes in het eerste hoofdstuk zegt dat alles door Hem is ontstaan. Jezus is de wortel, de bron van ons bestaan, onze levensbron. Wat betekent het dat deze Schepper van het Al dorst heeft? Als de levensbron Zélf dorst heeft, hoeveel water zou er dan nodig zijn om die te lessen?


Als we de rest van de geschiedenis lezen komt nog een tweede vraag naar boven: Wil Jezus nu iets van deze vrouw ontvangen of wil Hij iets aan deze vrouw schenken? In deze geschiedenis lijkt dat snel van het één naar het ánder over te gaan - al in vers 10, waarin Jezus spreekt over het levende water dat Hij kan geven. Blijft dus misschien alleen Christus’ gave over? Omdat de mens helemaal niet in staat is om de Schepper iets te geven, niet in staat om de dorst van de Levensbron te lessen?


Het is in de Bijbel niet voor het eerst dat een man terecht komt bij een put, en daar een vrouw ontmoet. We zullen eens nagaan hoe dat in de eerdere gevallen is gebeurd, en op die manier tegelijk een antwoord proberen te formuleren op deze tweede vraag van het ontvangen of schenken.

Drie ontmoetingen rond de waterput zullen we bekijken. Dit zijn:

  • De ontmoeting van Eliëzer, Abrahams knecht, met Rebekka
  • De ontmoeting van Jakob met Rachel
  • De ontmoeting van Mozes met de zeven dochters van Jethro

Al deze ontmoetingen hebben een eigen karakter, en wijzen ieder voor zich gedeeltelijk naar de ontmoeting die Jezus heeft met de Samaritaanse vrouw.


Eliëzer

Gen 24:10. Daarop nam de dienaar tien kamelen van de kamelen van zijn heer en ging op weg met allerlei kostbaarheden van zijn heer bij zich. Zo stond hij op en ging hij op weg naar Mesopotamië, naar de stad van Nahor.

11. Buiten die stad liet hij de kamelen neerknielen bij een waterput, tegen de avond, tegen de tijd waarop de vrouwen water komen putten.

12. Toen zei hij: HEERE, God van mijn heer Abraham, laat het mij vandaag toch gebeuren en bewijs Uw goedertierenheid aan Abraham, mijn heer.

13. Zie, ik sta bij deze waterbron en de dochters van de mannen van de stad komen om water te putten.

14. Laat het zo zijn dat het meisje tegen wie ik zeg: Laat toch de kruik van uw schouder zakken, zodat ik kan drinken, en dat zal zeggen: Drink, en ik zal ook uw kamelen te drinken geven, dat zij het meisje is dat U voor Uw dienaar Izak bestemd hebt. Daaraan zal ik dan weten dat U mijn heer goedertierenheid bewezen hebt.

15. En het gebeurde, voordat hij uitgesproken was, dat, zie, Rebekka de stad uit kwam, die bij Bethuel geboren was, de zoon van Milka, de vrouw van Nahor, de broer van Abraham; zij had haar kruik op haar schouder.

 In Genesis 24 lezen we over de reis die Eliëzer maakt naar de familie van Abraham. Wat deze geschiedenis uniek maakt, is de focus op het gebed. Heel nadrukkelijk komt de afhankelijkheid van Eliëzer naar voren, die niets zal doen zonder dat hij Gods leiding herkent. Dit is des te bijzonderder omdat Eliëzer een buitengewoon machtig man was, iets waar we niet vaak bij stil staan. Eerder al had Abraham hem al willen aanstellen als zijn opvolger, en in hoofdstuk 24:2 lezen we ook dat hij de oudste van Abrahams huis was - ofwel, de eerste na Abraham en Izak. Vers 10 zegt (in de SV): al het goed zijns heren was in zijn hand. 

Eliëzer is weliswaar heel voorzichtig als het gaat om de keuze van de juiste vrouw voor Izak, maar hij is tegelijkertijd heel doortastend en vrij als het gaat om de gaven die hij uitdeelt. De vertelling wekt de indruk dat Eliëzer en Abraham volstrekt op één lijn zitten, dat Eliëzer zogezegd een carte blanche heeft gekregen. Eigenlijk zit Abraham daar zélf bij die put zijn gaven uit te delen; want hoewel Eliëzer inderdaad machtig is, valt hij weg achter Abraham en diens gaven.

Maar, voordat de gaven uitgedeeld kunnen worden, moet eerst het meisje worden uitgekozen. Eliëzer vraagt, net als Jezus, om water; en hij is benieuwd hoeveel water hij zal krijgen. Eliëzer brengt met zijn kamelenkaravaan een enorme hoeveelheid dorst bij de put, letterlijk stil verwonderd (vers 21) ziet Eliëzer dat Rebekka het schier onmogelijke doet en niet rust voordat die hele dorst is gelest. Dan weet hij dat de gaven voor háár bestemd zijn.

22. En het gebeurde, toen de kamelen genoeg gedronken hadden, dat de man een gouden ring pakte, waarvan het gewicht een halve sikkel was, en twee armbanden voor haar armen, waarvan het gewicht tien sikkel goud was.

 In detail wordt beschreven wat die gaven zijn, gouden sieraden en dure kledingstukken. Dit is wat Eliëzer meebrengt, het gaat niet om hemzelf, maar om de gaven. En het gaat uiteindelijk om Rebekka, die met hem mee teruggaat en zo een gave wordt voor Izak.

Jakob

In veel opzichten is de ontmoeting van Jakob met Rachel bij de waterput een tegenstelling met die van Eliëzer en Rebekka. Waar we bij Eliëzer lezen van stille verwondering en gebed, is het actie en doorpakken geblazen bij Jakob. Lees maar mee:

Genesis 29:1 Daarna begaf Jakob zich op weg en ging hij naar het land van de mensen van het oosten.

2. Hij keek om zich heen en zie, er was een waterput in het veld, en zie, er lagen drie kudden kleinvee naast. Uit die put gaf men namelijk de kudden te drinken. Er lag een grote steen op de opening van de put.

3. Als al de kudden daar bij elkaar gedreven waren, rolde men de steen van de opening van de put en gaf men het kleinvee te drinken. Daarna legde men de steen weer op zijn plaats, op de opening van de put.

7. Hij zei: Zie, het is nog volop dag! Het is toch nog geen tijd om het vee bij elkaar te drijven? Geef het kleinvee te drinken en ga dan weer weg om ze te laten grazen.

8. Zij zeiden echter: Dat kunnen wij niet doen voordat al de kudden bij elkaar gedreven zijn en men de steen van de opening van de put gerold heeft. Pas dan kunnen wij het kleinvee te drinken geven.

10. En het gebeurde, toen Jakob Rachel, de dochter van Laban, de broer van zijn moeder, en het kleinvee van Laban, de broer van zijn moeder zag, dat Jakob naar voren liep, de steen van de opening van de put rolde en het kleinvee van Laban, de broer van zijn moeder, te drinken gaf. 


Hier krijgt Jakob geen water, maar hij geeft water. En terwijl Rebekka het onmogelijke deed door de kamelen van water te voorzien, doet Jakob hier het onmogelijke door de steen van de put weg te rollen. Want, volgens vers 2 is dat een grote steen; en vers 8 maakt duidelijk dat die steen alleen weg te rollen is door alle herders bij elkaar. Jakob is zó onder de indruk van Rachel dat hij dit even in zijn eentje doet.


Vergeleken met Eliëzer steekt Jakob wel een beetje armoedig af. We lezen niets over juwelen of kleren, en Rachel krijgt hij dus niet zomaar mee. Jakob moet eerst zeven jaren werken voor Laban; en zo wordt Jakob zelf de gave, in plaats van allerlei kostbaarheden. Jakob heeft simpelweg niets anders dan zichzelf.


Mozes

Exodus 2:15. (...) Mozes vluchtte voor de farao en vestigde zich in het land Midian, en zat bij een put.

16. De priester van Midian had zeven dochters. Zij kwamen om water te putten en vulden de drinkbakken om het kleinvee van hun vader te drinken te geven.

17. Toen kwamen de herders en joegen hen weg, maar Mozes stond op, verloste hen en gaf hun kudde te drinken.

18. Toen zij bij hun vader Rehuel kwamen, zei hij: Waarom zijn jullie vandaag zo snel teruggekomen?

19. Zij zeiden: Een Egyptische man heeft ons gered uit de hand van de herders. Hij heeft ook overvloedig water voor ons geput en de kudde te drinken gegeven.

20. Hij zei tegen zijn dochters: Waar is hij? Waarom hebben jullie die man daar achtergelaten? Roep hem om de maaltijd te komen gebruiken.


Wanneer Mozes in Exodus 2:15 bij de put in Midian arriveert zien we weer andere accenten.  Is er bij Eliëzer een overvloed aan water, en bij Jakob een overvloed aan spierballenvertoon - hier is er een overvloed aan dochters - zeven maar liefst!


Aanvankelijk lijkt de geschiedenis te verlopen zoals bij Jakob: dankzij actief ingrijpen van Mozes kunnen de zeven dochters van Jethro hun kudden laten drinken. Maar Jakob hielp met een duidelijk doel in gedachten. Bij Mozes lezen we daar niets van. Zijn hulp was belangeloos. De dochters laten hem daarna gewoon alleen achter en gaan terug naar hun vader.

Jethro weet de hulp van Mozes echter op waarde te schatten. In Exodus 2:21 lezen we:

21. Mozes stemde erin toe bij de man te blijven wonen. En hij gaf zijn dochter Zippora aan Mozes.

 Mozes vroeg niets, maar aanvaardde wat hem gegeven werd - een plek om te wonen, en belangrijker: één van de zeven dochters als vrouw. Jethro gaf hem niet al zijn dochters, ook niet twee - zoals Laban deed bij Jakob - Mozes kreeg er één van de zeven.


Jezus

Het wordt tijd om weer terug te gaan naar Samaria, bij die put daar buiten Sichar, zodat we de lijnen kunnen uitwerken.

Johannes 4:4. En Hij moest door Samaria gaan.

5. Hij kwam dan bij een stad in Samaria, Sichar genoemd, dicht bij het stuk grond dat Jakob zijn zoon Jozef gegeven had.

6. En daar was de bron van Jakob. Jezus nu ging, vermoeid van de reis, bij de bron zitten. Het was ongeveer het zesde uur.

7. Er kwam een vrouw uit Samaria om water te putten. Jezus zei tegen haar: Geef Mij te drinken.


Wat zien we in Jezus van Eliëzer terug? Het beeld van de dorstige kamelen uit de karavaan waarmee Eliëzer had gereisd is maar een zwakke schaduw van de dorst van Jezus. We hebben ons al afgevraagd hoe de dorst van de Levensbron Zélf zou kunnen worden gelest, en ja - dat is nog onmogelijker dan wat Rebekka deed. Een oceaan zou niet toereikend zijn. Wat zouden wij de oneindige God kunnen bieden?


Eliëzer vroeg om water, maar hij schonk ook gaven. Echter, de lijn van de gave wordt helderder als we naar Jakob kijken. Want de gave die Christus aan de Samaritaanse vrouw wil geven, is in de eerste plaats óók water. De Samaritaanse vrouw legt zelfs het verband met Jakob:

10. Jezus antwoordde en zei tegen haar: Als u de gave van God kende, en wist Wie Hij is Die tegen u zegt: Geef Mij te drinken, u zou het Hem hebben gevraagd en Hij zou u levend water gegeven hebben.

11. De vrouw zei tegen Hem: Heere, U hebt geen emmer en de put is diep; waar hebt U dan het levende water vandaan?

12. Bent U soms meer dan onze vader Jakob, die ons de put gegeven heeft en zelf daaruit gedronken heeft, evenals zijn kinderen en zijn kudden?


Maar meer nog dan het feit dat Jakob water putte voor Rachel, is het feit dat Jakob zichzelf als gave gaf een verwijzing naar Jezus. Immers, later zal Jezus in Johannes 7:37 zeggen,


Als iemand dorst heeft, laat hij tot Mij komen en drinken.


Jezus Zélf is het levende water. Jezus Zélf is de gave die Hij aan de Samaritaanse vrouw geven wil, net zoals Jakob zichzelf gaf aan Rachel.

16. Jezus zei tegen haar: Ga heen, roep uw man en kom hier.

17. De vrouw antwoordde en zei tegen Hem: Ik heb geen man. Jezus zei tegen haar: U hebt terecht gezegd: Ik heb geen man,

18. want vijf mannen hebt u gehad en die u nu hebt, is uw man niet; dat hebt u naar waarheid gezegd.


Elk van de drie ontmoetingen bij de put was de opmaat voor een huwelijk. Het is daarom niet te vergezocht om ook die lijn door te trekken naar de ontmoeting in Samaria. De Samaritaanse vrouw is hier een representante van de Kerk als bruid van Christus. En Christus doet deze Kerk bij de put in Samaria een huwelijksaanzoek.


De vrouw had daar niet om gevraagd. Ze had al vijf mannen gehad, en leefde nu met een zesde. Zes keer een mislukking, zes keer het geluk gezocht op een manier en op een plaats waar het niet te vinden was.


Net als Mozes stelt Jezus Zich belangeloos beschikbaar. Ditmaal niet zozeer om iets te doen voor deze vrouw, maar om Iemand te zijn voor haar. Hij is voor deze Samaritaanse vrouw de zevende Man, niet in letterlijke zin, maar in de zin dat Jezus haar kan geven wat ze bij die ándere zes mannen niet kon vinden. Ware vrede en geluk.


Net zoals Jethro één vrouw aan Mozes gaf, zo wil Jezus ook de Enige zijn van de Kerk. De Samaritaanse vrouw zal de zes mannen en alles wat ze bij hen zocht, achter moeten laten als ze Jezus' gave van het levende water wil ontvangen. 


En wij, de Kerk, mét haar.

zaterdag 5 februari 2022

Het vergelegen land

Intro

Drie keer vertelt Jezus de gelijkenis van het verlorene dat weer gevonden wordt, in Lukas 15, als antwoord op de schampere opmerking van de Farizeeën: Deze Man ontvangt zondaars en eet met hen (Lukas 15:2). 

Onze focus zal deze keer liggen op de laatste vertelling, de gelijkenis van de zoon die afreisde naar het vergelegen land. Maar we mogen ook zeker de aspecten van de andere twee vertellingen meenemen. Zo is de zoon in het vergelegen land ook waardevol, net als de penning. En daar in het vergelegen land is hij ook kwetsbaar, net als het schaap.

Maar het is belangrijk om te zien dat er in deze derde vertelling ineens staat: Een zeker mens had twee zonen. Van deze twee gaat er één naar het vergelegen land, de oudste blijft bij zijn vader. Bij eerste lezing lijkt het er dus op dat er ook in deze derde vertelling één verlorene is, de jongste zoon.

In de drie gelijkenissen ligt echter de focus niet op het verloren-zijn, maar op het gevonden-worden. Uiteindelijk is dát het wat het schaap, de penning en de zoon uit het vergelegen land kenmerkt: dat ze weer gevonden zijn. Belangrijker dan de vraag of de oudste zoon verloren is, is de vraag of hij óók gevonden wordt. In de vertelling blijft die vraag open. En is de oudste zoon wel zo ver verwijderd van dat vergelegen land?


Het vergelegen land

Er is door de geschiedenis heen al heel veel gezegd, geschreven en geschilderd (Henri Nouwen, Rembrandt!) over de gelijkenis van de verloren zoon. Ik wil nu de aandacht vestigen op één aspect, namelijk het vergelegen land zelf.

Om de betekenis van deze plaats beter te begrijpen, moeten we eerst onze aandacht vestigen op de rol van het eten in deze gelijkenis, en dat begint met het verwijt van de Farizeeën: Deze Man ontvangt zondaars... en eet met hen.

Het is opvallend hoe vaak in de derde gelijkenis van de twee zoons er over eten wordt gesproken; in de eerdere twee gelijkenissen gebeurt dat helemaal niet.

Wat de vertelling ons laat zien dat er alleen bij de vader goed te eten is. Dat lijkt in tegenspraak met wat we lezen in vers 13: de jongste zoon verkwistte zijn vermogen in een losbandig leven; dus aanvankelijk was het best goed toeven daar in het vergelegen land.

De vraag is echter of dat dankzij, of ondanks het vergelegen land was.

De jongste zoon bereikt het vergelegen land met de erfenis van zijn vader. Het is niet zozeer het vergelegen land dat hem in staat stelt om het er goed van te nemen, het is die erfenis. Wat draagt het vergelegen land dan bij? Het enige dat dit land de jongste zoon kan bieden, is de mogelijkheid om de erfenis van zijn vader verkeerd te gebruiken. Let er maar op dat in de gelijkenis er op geen enkel moment voedsel beschikbaar komt vanuit het land zelf. Sterker nog, onmiddellijk nadat de jongste zoon door zijn erfenis heen is, komt er hongersnood. Het is alsof het hele land eigenlijk op zijn zak heeft geleefd, of eigenlijk op de zak van zijn vader. We komen hier later nog op terug.

Wanneer de erfenis van de vader er niet meer is, wordt er dus honger geleden. Honger, als beeld van gebrek aan het meest fundamentele in het leven. Blijkbaar kon de jongste zoon zijn leven aanvankelijk nog wel even in stand houden, ook al had hij de band met zijn vader doorgesneden - omdat hij diens gaven nog had. Alsof dóór die gaven heen de vader zélf nog een beetje aanwezig was. Maar dan, uiteindelijk, is er niets meer. Een enorme leegte blijft over in het leven van deze jongste zoon.

En in dat land hebben varkens het in feite beter dan mensen; in ieder geval wordt zelfs hún eten hem onthouden. Het brengt de jongste zoon tot zichzelf, en hij realiseert zich dat er in zijn ogen misschien van alles aan te merken was geweest op het bedrijf van zijn vader - maar eten ontbrak er nooit. Zelfs voor de dagloners, die daar doorgaans helemaal niet zeker van konden zijn. En met alle vrijheid in dit vergelegen land lijdt hij ondertussen honger. Het vergelegen land biedt alles, behalve datgene wat nodig is.

Zodra de jongste zoon weer thuis is, komt het eten op tafel. In vers 23 lezen we de opdracht van de vader om het gemeste kalf te slachten. Het offer en het feest komen hier samen, net als bij de Oud-Testamentische tempeldienst, waar feestelijk eten opmerkelijk sterk verbonden is met zonde-vergeving door het offer.

We keren terug naar het vergelegen land. Wat moeten we daar nu onder verstaan?

Misschien klinkt het wat voor-de-hand-liggend, maar het vergelegen land is niets meer of minder dan het land waar de verloren zonen naartoe gaan. De jongste zoon is een beeld van een groep mensen, dus we mogen ons honderden, duizenden, miljoenen jongste zonen voorstellen die allen op weg gaan naar dat vergelegen land; en daar ontmoeten ze elkaar. Wat hebben ze gemeen? Dat ze de band met hun vader, God, hebben doorgesneden en nu alleen nog teren op Zijn gaven die ieder van huis heeft meegenomen. Ze vinden daar bij elkaar herkenning, érkenning, begrip. Ze steunen elkaar in hun beslissing om niet langer meer onder Gods leiding te leven.

En aanvankelijk is er geen vuiltje aan de lucht. Er wordt gefeest, er zijn geen belemmeringen en gewetenskwellingen. Men is bij elkaar en men zorgt vóór elkaar, want men deelt immers hetzelfde leven. En intussen kan men nog teren op de gaven die van het Vaderhuis zijn meegenomen.

Alleen - we hebben dat al gezegd - het vergelegen land voegt zelf niets toe aan die gaven, maar teert er slechts op als een parasiet. En dus is het niet verwonderlijk dat er uiteindelijk honger uitbreekt. Niemand kan helpen, want niemand heeft iets, of kan van zichzelf iets voortbrengen. Er is honger, en er is maar op één plaats voedsel.

Hoe moeten we dat vergelegen land nu duiden in ons eigen leven? Het vergelegen land is de plaats waar mensen de gaven van God gebruiken zónder een band met Hem te willen hebben. Over het algemeen is het de wereld, zoals we die om ons heen zien en ervaren. Nu kan dat de reactie van afkeer bij ons teweegbrengen, of afwijzing, waarmee we die wereld proberen te mijden. Dan zorgen we ervoor dat ons eigen leven zich afspeelt bij God en Zijn dienst, en zo ver mogelijk uit de wereld vandaan.

Een leven zoals dat van de oudste zoon.

Maar zie het vergelegen land eens met de ogen van de vader, die uitkeek over de weg totdat hij zijn zoon eindelijk weer in de verte kon ontwaren. En denk eens niet aan die éne zoon, maar aan die honderden, duizenden, miljoenen zonen die dat vergelegen land bevolken. Dat vergelegen land is zelf niets meer dan een woestijn, waar Gods zonen - en dochters uiteraard! - Zijn goede gaven naartoe hebben gebracht. Wij weten dat het een woestijn is, zij nog niet. Tenminste, soms laat de wereld iets van haar ware natuur zien, in rampen, oorlogen, epidemieën. Wanneer financiële zekerheden ineens als een nevel vervluchtigen. Dan gaan soms de ogen even open, van deze jongste zonen en dochters, en dan lezen we hun klachten in de krant. Dan zien we dat ze op zoek gaan, wanhopig, tot ze in de modder bij de varkens zitten.

Wat kunnen wij tegen deze mensen zeggen? Deze bewoners van het vergelegen land? Wat bracht de jongste zoon in de gelijkenis uiteindelijk terug? We lezen bij de jongste zoon niets over een diepe liefde tot zijn vader toen hij ‘tot zichzelf kwam’ bij de varkens. Misschien was die liefde er wel, misschien ook niet. Het speelde hoe dan ook geen beslissende rol bij zijn terugkeer, maar hij besefte eenvoudigweg dat hij zonder zijn vader dood zou gaan.

Waar de wereld, de verloren zonen en dochters, dus aan herinnerd moeten worden is het voedsel dat bij God te krijgen is. Opvallend genoeg lezen we nergens dat de vader zijn zoon waarschuwde voor dit vergelegen land toen hij zijn plannen bekendmaakte. De vader ging ook niet met zijn zoon mee, om hem daar te beschermen. Echter, behalve de erfenis in materieel opzicht nam de zoon ook iets mee dat in zijn hart verborgen lag - en pas op het uiterste moment zichtbaar werd. De eenvoudige wetenschap dat er bij zijn vader voedsel was. Op die wijze was de vader er tóch, daar, in het vergelegen land. Voor wie het wil zien, werkt Jezus hier uit hoe het concreet in een mensenleven gaat als de Herder der schapen het verlorene op Zijn schouders neemt en het terugbrengt. Dat kán wel door een bijzondere ervaring, maar dat hoeft dus niet. Dat de zoon 'tot zichzelf kwam' was voldoende. Hoe wonderlijk is dat, dat wanneer wij een overtuiging ervaren in ons hart, het Jezus is die ons op Zijn schouder draagt! Dan weten we ook gelijk dat het vanuit het perspectief van het verlorene werkelijk gaat om een vergelegen land; maar voor God is geen land te ver.

We ronden af.

Ik denk dat ik er niet ver naast zit als ik stel dat we als kerkmensen de meeste gelijkenis vertonen met de oudste zoon. Volgens de vertelling blijft de oudste zoon bij zijn vader, terwijl zijn broer naar het vergelegen land vertrekt. De oudste zoon blijft dicht bij de vader.

Maar kijken we nog eens naar deze oudste zoon, terwijl we bedenken dat het vergelegen land de plaats is waar mensen de gaven van God gebruiken zónder een band met Hem te willen hebben, zoals we eerder hebben opgemerkt. De oudste zoon leefde eigenlijk evengoed in het vergelegen land, want ook hij wilde eten van zijn vader hebben om het zónder zijn vader, en mét zijn vrienden, te gebruiken.

Dat ‘vergelegene’ van het land zit hem dus niet in de letterlijke afstand, maar zegt iets over de afstand van ons hart tot God. Niet alleen onze onkerkelijke buurman in de straat leeft in het vergelegen land, maar misschien ook een buurvrouw in de kerkbank.

Of misschien leeft een deel van onszelf daar wel. Ook wanneer we God op tien centimeter afstand houden, leven we in het vergelegen land. De blijde boodschap van het leven-gevende voedsel dat bij God te krijgen is, is niet alleen voor anderen nodig, maar ook voor mij.

Jezus sluit de derde gelijkenis op een aangrijpende manier af. Het verzoek van de vader aan de oudste zoon kan worden gelezen als een oproep aan de Farizeeën die aan het begin van het hoofdstuk morden over het feit dat Jezus at met de zondaars. De gelijkenis van het verloren schaap sluit daarentegen af met de vrienden en buren die met de herder feest gaan vieren - en dat wordt op één lijn gezet met de blijdschap in de hemel. Deze blijdschap is de blijdschap van de engelen, lezen we in de gelijkenis van de verloren penning.

Evengoed zou je dus kunnen stellen dat deze gelijkenissen gaan over blijdschap, over feest. In de eerste twee gelijkenissen is deze blijdschap onvoorwaardelijk en intens, het is de hemel, het zijn de engelen die blij zijn. Is er ook maar iets in staat om daar afbreuk aan te doen?

De derde gelijkenis toont ons dat dat kan. Het is de oudste zoon die de vreugde van de hemel tart, die zich verheven voelt boven de blijdschap van de engelen. Dan is de oudste zoon niet 'slechts' evengoed een verloren zoon als zijn jongere broer, dan is hij oneindig veel erger. Vanwege zijn weigering om deel te nemen aan het feest, zwijgt in deze derde vertelling de hemel. 

Gelukkig heeft de gelijkenis van de zoon die terugkeerde uit het vergelegen land een open einde. Een open einde dat in onze handen wordt gelegd; de vader wacht op antwoord.

zaterdag 31 juli 2021

7 - Een jongen met broodjes

Meditatie over de wonderbare spijziging uit Johannes 6.

Klik hier om de meditatie te beluisteren.

6 - De Nederigheid van God

Meditatie over de nederigheid van God in de Bijbel.

Klik hier om de meditatie te beluisteren.

5 - Egypte

Meditatie over Egypte (en Kanaän) in de Bijbel.

Klik hier om de meditatie te beluisteren.

4 - Simsons vrouwen

Meditatie over Richten 13-16.

Klik hier om de meditatie te beluisteren.

vrijdag 30 juli 2021

3 - De Zee

Meditatie over het wonder van de visvangst in Johannes 21.

Klik hier om de meditatie te beluisteren.

2 - Het Vergelegen Land

Meditatie over de gelijkenis van de verloren zoon, Lukas 15.

Klik hier om de meditatie te beluisteren.

donderdag 29 juli 2021

1 - Het Uur van de Wijn

Meditatie over Jezus en de bruiloft te Kana.

Klik hier om de meditatie te beluisteren.